Δημοσιεύτηκε στις
Ο Ντόριαν Γκρέυ κοιτάζει το ολοκληρωμένο πορτρέτο του και βλέπει μια αδικία: η ζωγραφισμένη μορφή θα μείνει νέα, ενώ ο ίδιος θα γεράσει. Εύχεται να μπορούσαν να αλλάξουν θέσεις και δηλώνει πως θα έδινε την ψυχή του γι’ αυτό. Στο μυθιστόρημα Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέυ του Oscar Wilde (Όσκαρ Ουάιλντ), η επιθυμία αποκτά υπερφυσικό αντίκρισμα. Ο νεαρός διατηρεί τη νεανική όψη και την κοινωνική υπόληψή του, ενώ ο πίνακας φέρει τη φθορά. Αν σε ενδιαφέρει η απόσταση ανάμεσα σε όσα φαίνονται και σε όσα κρύβονται, εδώ αυτή η απόσταση παίρνει συγκεκριμένη, ορατή μορφή.
Πριν όμως γίνει το κρυφό αντίβαρο της ζωής του Ντόριαν, ο πίνακας είναι το έργο ενός ζωγράφου που διστάζει να τον εκθέσει. Ο πρόλογος και τα δύο πρώτα κεφάλαια του αγγλικού πρωτοτύπου δίνουν τα αρχικά επεισόδια που ακολουθούμε εδώ: ένα λονδρέζικο εργαστήριο, τρία πρόσωπα και μια συνάντηση στην οποία οι λέξεις αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο ένας νέος κοιτάζει τον εαυτό του.
Ο ζωγράφος και όσα αποκαλύπτει το έργο του
Στο εργαστήριο του Μπάζιλ Χόλγορτ βρίσκεται το ολόσωμο πορτρέτο του Ντόριαν. Ο λόρδος Χάρρυ Γουότον προτείνει να εκτεθεί, αλλά ο ζωγράφος αρνείται: αισθάνεται πως έχει βάλει υπερβολικά πολύ από τον εαυτό του μέσα στο έργο. Η αντίρρησή του στρέφει την προσοχή από το εικονιζόμενο πρόσωπο στον δημιουργό. Τι μπορεί να αποκαλύψει ένας πίνακας για εκείνον που τον ζωγράφισε;
Για τον Μπάζιλ, ένα πορτρέτο φτιαγμένο με συναίσθημα φανερώνει τον καλλιτέχνη, όχι απλώς το μοντέλο του. Έτσι, το έργο έχει ήδη προσωπικό βάρος πριν ο Ντόριαν εκφράσει την ευχή του. Ο λόρδος Χάρρυ απαντά με παράδοξα και πνευματώδη σχόλια. Οι διαφορετικοί τρόποι ομιλίας τους ξεχωρίζουν τους ρόλους τους: ο ένας προσπαθεί να εξηγήσει γιατί το έργο τον εκθέτει, ενώ ο άλλος μετατρέπει τη συζήτηση σε ανταλλαγή προκλητικών ιδεών.
Η συνάντηση που αλλάζει το βλέμμα του Ντόριαν
Ο Ντόριαν εμφανίζεται στο πιάνο, ξεφυλλίζοντας τις Σκηνές του Δάσους του Schumann. Εκεί γνωρίζει τον λόρδο Χάρρυ, ενώ ο Μπάζιλ εργάζεται στον πίνακα. Αυτή η συγκεκριμένη σκηνή συνδέει τη δημιουργία του πορτρέτου με μια δεύτερη διαδικασία: καθώς ο ζωγράφος διαμορφώνει την εικόνα του νέου, ο επισκέπτης τού προσφέρει ιδέες για τη ζωή και τον εαυτό του.
Ο λόρδος μιλά για την επιρροή, την αυτοανάπτυξη και την απόλαυση, υπογραμμίζοντας ότι η νιότη χάνεται. Ο Ντόριαν αναστατώνεται και δεν βρίσκει απάντηση. Η επιρροή παρουσιάζεται έτσι μέσα από μια αντίδραση, όχι μόνο ως θέμα συζήτησης. Ένας άνθρωπος ακούει κάτι που δεν μπορεί ακόμη να αντικρούσει και, λίγο αργότερα, κοιτάζει διαφορετικά το ίδιο του το πρόσωπο. Οι θέσεις αυτές ανήκουν στον λόρδο Χάρρυ· δεν αποτελούν αυτονόητα απόψεις του Wilde.
Όταν ο Ντόριαν αντικρίζει το τελειωμένο έργο, συγκρίνει τη δική του μελλοντική γήρανση με τη νεότητα της ζωγραφισμένης μορφής. Η ευχή να αντιστραφούν οι όροι δίνει στην υπερφυσική υπόθεση μια σαφή αφετηρία. Δεν χρειάζεται να γνωρίζεις την κατάληξη για να διακρίνεις το ερώτημα: τι συμβαίνει όταν κάποιος θέλει να κρατήσει την εικόνα του έξω από τον χρόνο, αφήνοντας τη φθορά κάπου αλλού;
Η σχέση του με το πορτρέτο δεν περιορίζεται, πάντως, στον φόβο των γηρατειών. Όταν ο Μπάζιλ απειλεί να καταστρέψει τον πίνακα για να μη χαλάσει τις σχέσεις των τριών, ο Ντόριαν τον σταματά και τον αποκαλεί κομμάτι του εαυτού του. Το έργο έχει πια διαφορετική σημασία για τον καθένα: για τον ζωγράφο περιέχει κάτι προσωπικό, ενώ για το μοντέλο έχει γίνει μέρος της ίδιας του της ταυτότητας.
Η τέχνη, η εικόνα και η ευθύνη
Ο πρόλογος ανοίγει έναν ακόμη δρόμο προς αυτά τα επεισόδια. Εκεί ο Wilde διακρίνει την καλλιτεχνική αξία ενός βιβλίου από τον χαρακτηρισμό του ως ηθικού ή ανήθικου και μιλά για την τέχνη ως επιφάνεια και σύμβολο. Δίπλα στον ζωγράφο που φοβάται τι αποκαλύπτει και στον νέο που αναγνωρίζει τον εαυτό του στον καμβά, οι θέσεις αυτές προσθέτουν ένα ερώτημα για το πώς κοιτάζουμε ένα έργο και τι αναζητούμε μέσα του.
Η αντίθεση δημόσιας εικόνας και κρυφής ζωής φέρνει παράλληλα στο προσκήνιο την ευθύνη των επιλογών. Αν αναζητάς κλασικό μυθιστόρημα με διαλόγους ιδεών και υπερφυσική υπόθεση, αυτά τα αρχικά επεισόδια σου δίνουν συγκεκριμένους λόγους να το εξετάσεις: τη διαφωνία γύρω από την τέχνη, τη δύναμη μιας συνομιλίας και την επιθυμία ενός νέου να μη γεράσει.
Στοιχεία έκδοσης
Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέυ κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη. Μετάφραση: Κλέανδρος Καρθαίος. ISBN 9789601619200, 376 σελίδες, διαστάσεις 13,5×21 εκ. Πρώτη παρούσα έκδοση: Σεπτέμβριος 2008. Τελευταία εκτύπωση: Οκτώβριος 2025.
Για το συγκεκριμένο ISBN, η Πολιτεία εμφανίζει τιμή 12,53€, έναντι τιμής έκδοσης 17,90€, και ένδειξη Περιορισμένη Διαθεσιμότητα. Ο εκδότης εμφανίζει Διαθέσιμο και τιμή 17,90€. Αν επιλέξεις να το αγοράσεις, έλεγξε την τιμή και τη διαθεσιμότητα κατά την παραγγελία.