Δημοσιεύτηκε στις 3 Νοεμβρίου 2026

Ο Victor κατορθώνει να δώσει ζωή στο σώμα που ετοίμαζε σχεδόν δύο χρόνια, αλλά αμέσως αποστρέφεται αυτό που δημιούργησε και εγκαταλείπει το δωμάτιο. Στον Φρανκενστάιν της Μαίρη Σέλλεϋ, η επίτευξη του μεγάλου στόχου ανοίγει μια σύγκρουση: τι ευθύνη έχει ο δημιουργός απέναντι σε μια ζωή που πλέον υπάρχει; Αν σε ενδιαφέρει η ανθρώπινη πλευρά της επιστημονικής φιλοδοξίας, αυτή η στιγμή δίνει το ουσιαστικό σημείο εισόδου στο μυθιστόρημα.

Σύμφωνα με την εκδοτική περίληψη, το ευαίσθητο πλάσμα βιώνει απομόνωση και θυμό, ενώ η σχέση του με τον δημιουργό του έχει καταστροφικές συνέπειες. Η εμφάνισή του καθορίζει την πρώτη αντίδραση του Victor, όμως η αφήγηση του δίνει αργότερα χώρο να μιλήσει. Έτσι, δίπλα στην πράξη της δημιουργίας εμφανίζεται η εμπειρία εκείνου που δημιουργήθηκε και απορρίφθηκε.

Μια διάκριση βοηθά εξαρχής: Frankenstein είναι το επώνυμο του δημιουργού Victor. Το πλάσμα δεν έχει προσωπικό όνομα στην αφήγηση. Η παρουσίαση που ακολουθεί βασίζεται στην επίσημη περίληψη και σε συγκεκριμένα χωρία του πρωτότυπου Frankenstein; or, the Modern Prometheus, διαθέσιμου στο Project Gutenberg, χωρίς να προϋποθέτει προσωπική ανάγνωση της ελληνικής μετάφρασης.

Οι επιστολές του Robert Walton

Πριν ακουστεί η ιστορία του Victor, το μυθιστόρημα ανοίγει με τις επιστολές του εξερευνητή Robert Walton προς την αδελφή του Margaret Saville. Ο Walton ονειρεύεται εξερεύνηση στον Βορρά, νέα γνώση και αναγνώριση. Το επιστολικό αυτό πλαίσιο εισάγει έναν άνθρωπο με δική του επιδίωξη και έναν συγκεκριμένο αποδέκτη στον οποίο την εκθέτει. Η αναζήτηση γνώσης βρίσκεται λοιπόν μέσα στο βιβλίο πριν ακόμη παρουσιαστεί το εγχείρημα της εμψύχωσης.

Οι επιστολές πλαισιώνουν την αφήγηση του Victor και δημιουργούν μια πρώτη σύνδεση ανάμεσα σε διαφορετικές φιλοδοξίες. Ο Walton επιθυμεί να εξερευνήσει, ενώ ο Victor επιδιώκει να δώσει ζωή σε άψυχη ύλη. Οι στόχοι τους διαφέρουν, αλλά και οι δύο συνδέουν την προσωπική τους πορεία με μια ανακάλυψη. Καθώς προχωράς από τη μία φωνή στην άλλη, μπορείς να παρακολουθήσεις ποια θέση αποκτά αυτή η επιθυμία στις αποφάσεις τους.

Η επιδίωξη που απορροφά τον Victor

Ο Victor κατάγεται από τη Γενεύη και σπουδάζει στο Ingolstadt. Στη δική του εξιστόρηση, η προσπάθεια να εμψυχώσει την άψυχη ύλη καταλαμβάνει τόσο μεγάλο μέρος της ζωής του ώστε επιβαρύνει την ανάπαυση και την υγεία του. Η επιστημονική φιλοδοξία αποκτά εδώ συγκεκριμένο κόστος. Τη βλέπεις στον χρόνο που αφιερώνει και στη φροντίδα του εαυτού του που υποχωρεί μπροστά στο εγχείρημα.

Στο κεφάλαιο 5 αναφέρει ότι εργάστηκε σχεδόν δύο χρόνια για την εμψύχωση του σώματος. Αυτή η διάρκεια κάνει ιδιαίτερα απότομη τη μεταβολή που ακολουθεί: ο ενθουσιασμός μετατρέπεται σε αποστροφή μόλις ο στόχος επιτευχθεί. Το σώμα ήταν μέχρι τότε αντικείμενο επίμονης εργασίας· όταν ζωντανεύει, απαιτεί μια διαφορετική σχέση. Η αποχώρηση του Victor από το δωμάτιο φανερώνει το χάσμα ανάμεσα στην επιθυμία του να δημιουργήσει και στην αντίδρασή του απέναντι στο αποτέλεσμα.

Όταν το πλάσμα αφηγείται

Το πλάσμα αποκτά δική του αφηγηματική φωνή και εξιστορεί στον δημιουργό του πώς έμαθε να παρατηρεί τους ανθρώπους. Αυτή η αλλαγή δίνει πρόσβαση σε εμπειρίες που η αρχική αποστροφή του Victor δεν μπορούσε να μεταφέρει. Εκείνος που εμφανίστηκε ως αντικείμενο της τρομαγμένης αντίδρασης ενός άλλου προσώπου περιγράφει πλέον ο ίδιος τι είδε, τι κατάλαβε και τι προσδοκούσε από την επαφή με τους ανθρώπους.

Οι φωνές του Walton, του Victor και του πλάσματος μεταφέρουν διαφορετικές επιθυμίες και κρίσεις. Η θέση από την οποία μιλά καθένας επηρεάζει όσα μαθαίνεις: ο εξερευνητής εκθέτει τις βλέψεις του, ο δημιουργός αφηγείται την επιδίωξή του και το δημιούργημα περιγράφει τη μαθητεία του στον ανθρώπινο κόσμο. Η διαδοχή τους σου επιτρέπει να εξετάσεις την απόσταση ανάμεσα στην εξωτερική όψη του πλάσματος και στην εμπειρία που το ίδιο μπορεί να εκφράσει.

Η οικογένεια De Lacey και οι πρώτες λέξεις

Στα κεφάλαια 12–13, το πλάσμα παρακολουθεί κρυμμένο την οικογένεια De Lacey: τον ηλικιωμένο πατέρα, τον Felix και την Agatha. Μέσα από αυτή την παρατήρηση μαθαίνει λέξεις για τη φωτιά, το γάλα, το ψωμί και τα ξύλα. Η γλώσσα συνδέεται πρώτα με πράγματα της καθημερινής ζωής. Οι λέξεις αποκτούν περιεχόμενο μέσα σε όσα βλέπει να χρησιμοποιούν και να χρειάζονται οι άνθρωποι του σπιτιού.

Παράλληλα, αναγνωρίζει σταδιακά οικογενειακές σχέσεις και συναισθήματα. Η φτώχεια της οικογένειας συνυπάρχει με τη φροντίδα που παρατηρεί ανάμεσα στα μέλη της. Έτσι, η ανθρώπινη ζωή τού γίνεται γνωστή τόσο μέσα από τις υλικές ανάγκες όσο και μέσα από τις σχέσεις. Το σπίτι των De Lacey προσφέρει ένα συγκεκριμένο πεδίο παρατήρησης: ανθρώπους που ζουν μαζί, χρειάζονται πράγματα και ενδιαφέρονται ο ένας για τον άλλον.

Το πλάσμα συμμετέχει διακριτικά σε αυτή την καθημερινότητα συλλέγοντας ξύλα και καθαρίζοντας το χιόνι από το μονοπάτι, χωρίς να εμφανίζεται στους κατοίκους. Οι πράξεις αυτές δίνουν περιεχόμενο στην ευαισθησία του, πέρα από έναν απλό χαρακτηρισμό. Ταυτόχρονα ελπίζει ότι η γλώσσα θα το βοηθήσει να γίνει δεκτό παρά την εμφάνισή του. Η εκμάθηση της ομιλίας συνδέεται επομένως με μια συγκεκριμένη προσδοκία: να μπορέσει να επικοινωνήσει αυτό που η όψη του δεν φανερώνει.

Τα βιβλία μέσα στην ιστορία

Στο κεφάλαιο 15, το πλάσμα βρίσκει το Paradise Lost, τους Βίους του Πλουτάρχου και το Οι θλίψεις του νεαρού Βέρθερου. Οι αναγνώσεις το φέρνουν σε επαφή με συναισθήματα, ιστορικά πρότυπα και την ιδέα της δημιουργίας. Μετά την παρατήρηση μιας οικογένειας, συναντά μέσα στα βιβλία άλλους τρόπους να σκεφτεί τους ανθρώπους και τον εαυτό του. Η μάθησή του αποκτά έτσι ένα ακόμη πεδίο, πέρα από όσα μπορεί να δει κρυμμένο.

Η σχέση με το Paradise Lost γίνεται ιδιαίτερα προσωπική. Το πλάσμα συγκρίνει τον εαυτό του με τον Αδάμ, παρατηρώντας όμως ότι το ίδιο δεν έχει τη φροντίδα του δημιουργού του. Η σύγκριση συνδέει όσα διαβάζει με την εγκατάλειψη που βιώνει. Η δημιουργία, που για τον Victor υπήρξε στόχος επίμονης εργασίας, εξετάζεται τώρα από τη θέση μιας ύπαρξης που αναρωτιέται για τη δική της σχέση με εκείνον που της έδωσε ζωή.

Σε άλλα σημεία αναγνωρίζει και την απόγνωση ή τη ζήλια του Σατανά. Πρόκειται για τις δικές του εσωτερικές συγκρίσεις μέσα στην αφήγηση. Η μετακίνηση ανάμεσα σε αυτές τις μορφές δείχνει πώς χρησιμοποιεί την ανάγνωση για να εκφράσει διαφορετικές πλευρές της κατάστασής του. Τα βιβλία τού προσφέρουν πρόσωπα και σχέσεις μέσα από τα οποία επιχειρεί να καταλάβει την απομόνωσή του και την απουσία φροντίδας από τον δημιουργό του.

Γοτθική ατμόσφαιρα και ανθρώπινη ευθύνη

Ο εκδότης συνδέει τον Φρανκενστάιν με το γοτθικό μυθιστόρημα και το ρομαντικό κίνημα. Η γοτθική ατμόσφαιρα συνυπάρχει με τα ερωτήματα για την επιστημονική φιλοδοξία, ενώ οι συγκεκριμένες σκηνές ανοίγουν ζητήματα ευθύνης και επικοινωνίας. Η εγκατάλειψη του δωματίου, η κρυφή βοήθεια στους De Lacey και οι συγκρίσεις με το Paradise Lost δίνουν διαφορετικό περιεχόμενο στη σχέση δημιουργού και δημιουργήματος: πράξη, προσδοκία φροντίδας και προσπάθεια κατανόησης.

Αν αναζητάς μια ιστορία όπου η αναζήτηση γνώσης συναντά τις συνέπειες των ανθρώπινων επιλογών, αυτά τα στοιχεία μπορούν να σε προσανατολίσουν. Αν σε ενδιαφέρουν περισσότερο οι αφηγηματικές φωνές, η μετάβαση από τον Walton στον Victor και στο πλάσμα προσφέρει έναν δεύτερο άξονα ανάγνωσης. Η απόρριψη λόγω όψης και η ανάγκη επικοινωνίας αποκτούν ιδιαίτερο βάρος μέσα από τη γλώσσα που μαθαίνει το πλάσμα και την ελπίδα του να ακουστεί.

Στοιχεία έκδοσης

Το Φρανκενστάιν (2η Έκδοση) της Μαίρη Σέλλεϋ κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κάκτος, σε μετάφραση Ροζίτα Σώκου. Έχει 336 σελίδες, μαλακό εξώφυλλο και διαστάσεις 14×21 εκ., με ISBN 9786182150887. Η επίσημη σελίδα του εκδότη καταγράφει έκδοση 9 Μαρτίου 2023.

Ο Κάκτος εμφανίζει τιμή 11,87 €, έναντι τιμής καταλόγου 16,96 €, και διαθεσιμότητα σε απόθεμα. Το βιβλιοπωλείο Psarasbooks εμφανίζει 15,26 € με ένδειξη κατόπιν παραγγελίας. Οι τιμές αφορούν το βιβλίο, χωρίς επαληθευμένα μεταφορικά.

Διάβασε επίσης: Δράκουλας του Bram Stoker: οι φωνές πίσω από τον φόβο.